Rehberler · İşletmeler
Restoran reçete maliyeti nasıl hesaplanır? Food cost rehberi
Restoran reçete maliyeti; standart bir reçetedeki her malzemenin kullanılan miktarının birim fiyatla çarpılıp, ayıklama ve pişirme kaybı (fire) için düzeltilerek toplanmasıyla bulunur. Toplamın porsiyon sayısına bölünmesi porsiyon maliyetini, porsiyon maliyetinin KDV hariç satış fiyatına oranı ise food cost (gıda maliyeti) yüzdesini verir. Bu rehber hesabı adım adım ve bir örnekle anlatır.
Kısaca
- Porsiyon maliyeti = Σ (miktar × birim fiyat ÷ kullanılabilir oran) ÷ porsiyon sayısı.
- Food cost % = porsiyon maliyeti ÷ KDV hariç satış fiyatı × 100.
- Hedef orana göre net fiyat = porsiyon maliyeti ÷ hedef oran.
- Dönemsel (gerçekleşen) food cost = (dönem başı stok + alımlar − dönem sonu stok) ÷ yiyecek satışı.
- Teorik ve gerçekleşen oran arasındaki fark; fire, porsiyon sapması ve israfı gösterir.
Temel kavramlar
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Standart reçete | Bir ürünün malzemelerini, miktarlarını, hazırlık adımlarını ve porsiyon ölçüsünü tanımlayan, herkesin aynı şekilde uyguladığı reçete. |
| Birim fiyat | Malzemenin satın alma biriminin fiyatı (ör. 1 kg, 1 l, 1 adet). |
| Kullanılabilir oran (verim) | Ayıklama, kemik, kabuk ve pişirme kaybı sonrası kalan oran. |
| Porsiyon maliyeti | Bir porsiyonun malzeme maliyeti. |
| Food cost oranı | Porsiyon maliyetinin KDV hariç satış fiyatına oranı. |
| Brüt kâr (katkı payı) | KDV hariç satış fiyatı ile porsiyon maliyeti arasındaki fark; diğer giderleri ve kârı karşılar. |
Reçete maliyeti adım adım nasıl hesaplanır?
- Reçeteyi standartlaştırın. Her malzemenin gram/mililitre olarak miktarını yazın. "Bir avuç", "göz kararı" gibi ölçüler maliyeti hesaplanamaz hâle getirir.
- Birim fiyatları toplayın. Son faturalardan her malzemenin birim fiyatını alın. Fiyat değiştiğinde güncelleyin.
- Birimleri eşleştirin. Reçetede 150 g, faturada 1 kg varsa 150 g = 0,15 kg olarak çevirin.
- Fire payını ölçün. Satın aldığınız miktarı tartın, ayıkladıktan veya pişirdikten sonra yeniden tartın. Kalanın satın alınana oranı kullanılabilir orandır.
- Satır maliyetini hesaplayın. Miktar × birim fiyat ÷ kullanılabilir oran.
- Küçük kalemleri unutmayın. Yağ, tuz, baharat, garnitür, sos, ekmek ve paket servis ambalajı.
- Toplayın ve porsiyona bölün. Reçetenin kaç porsiyon verdiğini (verim) gerçek üretimde kontrol edin.
Satır maliyeti = kullanılan miktar × birim fiyat ÷ kullanılabilir oran
Porsiyon maliyeti = Σ satır maliyeti ÷ porsiyon sayısı
Örnek: kremalı mantarlı makarna (4 porsiyon)
Aşağıdaki fiyatlar yalnızca hesabı göstermek için seçilmiş varsayımsal değerlerdir; güncel piyasa fiyatı değildir.
| Malzeme | Miktar | Birim fiyat | Kullanılabilir oran | Satır maliyeti |
|---|---|---|---|---|
| Makarna | 400 g | 80 TL / kg | %100 | 32,00 TL |
| Mantar | 300 g (temizlenmiş) | 150 TL / kg | %90 | 50,00 TL |
| Krema | 200 ml | 200 TL / l | %100 | 40,00 TL |
| Parmesan | 40 g | 900 TL / kg | %100 | 36,00 TL |
| Tereyağı, sarımsak, baharat | — | — | — | 12,00 TL |
| Toplam | 170,00 TL |
- Porsiyon maliyeti: 170 ÷ 4 = 42,50 TL
- Menü fiyatı KDV dahil 275 TL, KDV %10 ise net fiyat: 275 ÷ 1,10 = 250 TL
- Food cost: 42,50 ÷ 250 × 100 = %17
- Porsiyon başına brüt kâr: 250 − 42,50 = 207,50 TL
Kendi reçetenizi aynı yöntemle hesaplamak için reçete maliyeti hesaplayıcı birim dönüşümünü ve fire payını otomatik yapar. KDV oranını ürününüze göre muhasebecinizle doğrulayın.
Teorik ve gerçekleşen food cost
Reçeteden hesaplanan oran teorik food cost'tur: her şey reçeteye göre yapılsaydı maliyet bu olurdu. Gerçekte ne harcandığını görmek için dönem sonunda stok sayımıyla gerçekleşen food cost hesaplanır:
Kullanılan malzeme = dönem başı stok + dönem içi alımlar − dönem sonu stok
Gerçekleşen food cost % = kullanılan malzeme ÷ yiyecek satışları (KDV hariç) × 100
İki oran arasındaki fark, mutfakta kontrol edilebilecek kayıpları gösterir:
- Porsiyonların reçeteden büyük çıkması (porsiyon sapması)
- Bozulma, yanlış saklama ve son kullanma tarihi geçen ürünler
- Hatalı veya iade edilen siparişler
- Kayda geçmeyen ikramlar ve personel yemeği
- Reçeteye uyulmaması veya reçetenin güncel olmaması
- Sayım ve kayıt hataları
Menü fiyatı nasıl belirlenir?
En yaygın yöntem, hedef bir food cost oranından geriye doğru fiyat hesaplamaktır:
Önerilen net fiyat = porsiyon maliyeti ÷ hedef food cost oranı; menü fiyatı = net fiyat × (1 + KDV oranı)
Ancak tek başına oran yeterli değildir. Düşük oranlı ama ucuz bir ürün, yüksek oranlı ama pahalı bir üründen daha az brüt kâr bırakabilir. Bu yüzden her ürün için hem oranı hem de porsiyon başına brüt kârı (TL olarak) izleyin ve satış adetleriyle birlikte değerlendirin. Rakip fiyatları ve misafirin algıladığı değer de son kararı etkiler.
Hedef oran işletme türüne, fiyat seviyesine, kira ve personel maliyetine göre değişir; kendi hedefinizi geçmiş dönem gelir-gider tablonuzdan ve personel maliyetinizle birlikte belirleyin. Personel tarafı için restoran personel maliyeti rehberine bakın.
Maliyetleri güncel tutmak
- Alış fiyatı değişen malzemeleri düzenli olarak güncelleyin; maliyeti en çok etkileyen birkaç malzemeyi daha sık takip edin.
- Reçete değiştiğinde maliyeti yeniden hesaplayın ve ekibe yeni sürümü duyurun.
- Fire oranlarını mevsime ve tedarikçiye göre yeniden ölçün.
- Tedarikçi seçeneklerini karşılaştırın; StaffLink'in tedarikçi pazar yerinde tek bir talebe birden fazla teklif alabilirsiniz.
StaffLink'in restoran yönetimi araçlarında malzeme fiyatı bir kez güncellendiğinde, o malzemeyi kullanan reçetelerin porsiyon maliyeti, food cost oranı ve kâr marjı yeniden hesaplanır; bu bilgileri yalnızca yöneticiler görür, çalışanlar reçetenin yayınlanan sürümünü görür.
Çalışanlar
İş mi arıyorsunuz? StaffLink'te iş bulun
StaffLink yalnızca işletmeler için değil. Restoran, otel, kafe, bar, etkinlik ve catering alanında part-time, günlük/ekstra ve tam zamanlı iş arayanlar profil oluşturup ilanlara başvurabilir.
- İlanları şehir ve sektöre göre filtreleyin, uygun olanlara başvurun.
- İş havuzuna katılın; tercihlerinize uyan acil ilanlar için bildirim alın.
- Deneyim ve sertifikalarınızı profilinize ekleyin, dijital CV'nizi oluşturun.
- Onaylanan vardiyalarınızı, görevlerinizi ve giriş-çıkışlarınızı uygulamadan takip edin.
Reçete maliyeti ve food cost hakkında sık sorulan sorular
Restoran reçete maliyeti nasıl hesaplanır?
Her malzemenin kullanılan miktarı birim fiyatla çarpılır, fire payı varsa kullanılabilir orana bölünür ve tüm satırlar toplanır. Toplam, reçetenin verdiği porsiyon sayısına bölünerek porsiyon maliyeti bulunur.
Food cost oranı nasıl hesaplanır?
Porsiyon maliyeti KDV hariç satış fiyatına bölünüp 100 ile çarpılır. Dönemsel oran için ise kullanılan malzeme tutarı (dönem başı stok + alımlar − dönem sonu stok) yiyecek satışlarına bölünür.
Food cost yüzde kaç olmalı?
Herkese uyan tek bir oran yoktur; işletme türü, fiyat seviyesi, kira ve personel maliyeti hedefi değiştirir. Kendi geçmiş verinizden hedef belirleyin ve oranla birlikte porsiyon başına brüt kârı da izleyin.
Fire payı maliyete nasıl eklenir?
Reçetede temizlenmiş (net) miktar yazıyorsa, satır maliyeti kullanılabilir orana bölünür. Örneğin %90 verimli 300 g mantar, 300 ÷ 0,9 ≈ 333 g satın alınmış mantarın maliyetine eşittir.
Teorik ve gerçekleşen food cost neden farklı çıkar?
Porsiyon sapması, bozulma, hatalı siparişler, kayda geçmeyen ikramlar, reçeteye uyulmaması ve sayım hataları farkı oluşturur. Farkı düzenli izlemek kayıpların kaynağını bulmayı kolaylaştırır.
Menü fiyatı food cost'a göre nasıl belirlenir?
Porsiyon maliyeti hedef orana bölünerek net fiyat bulunur, üzerine KDV eklenir. Ardından rakip fiyatlar, algılanan değer ve ürünün bıraktığı TL cinsinden brüt kâr ile karar verilir.
Reçete maliyetini otomatik takip eden bir araç var mı?
Tek seferlik hesap için reçete maliyeti hesaplayıcı kullanılabilir. Sürekli takip için StaffLink'in restoran yönetimi araçlarında reçete kartları ve malzeme fiyatları birlikte tutulur.
Reçetelerinizi ve maliyetlerinizi tek yerde toplayın
StaffLink'te standart reçete kartı, malzeme fiyatları ve food cost hesabı birlikte çalışır.
İlgili sayfalar
- Reçete maliyeti hesaplayıcı →Porsiyon maliyeti, food cost oranı ve önerilen satış fiyatı.
- Restoran yönetimi →Reçete maliyeti, görevler, QR ile giriş-çıkış ve şubeler.
- Restoran personel maliyeti hesaplama →Gıda ve personel maliyetini birlikte izleyin.
- Tedarikçi pazar yeri →Tedarikçi keşfi, teklif isteme ve tedarik talepleri.
- Vardiya çizelgesi şablonu →Haftalık çizelgeyi tarayıcıda hazırlayın, saatleri otomatik toplayın, Excel/PDF olarak alın.
- Tüm rehberler →